در اصطلاح صنعت بیمه و حقوق دریانوردی، شناور به هر نوع سازه یا وسیله نقلیه آبی گفته می‌شود که توانایی حرکت یا استقرار در آب‌های آزاد، ساحلی، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها را داشته باشد و برای جابه‌جایی کالا، حمل مسافر، صیادی یا خدمات فنی دریایی به‌کار رود.
شناورها از ارکان اساسی بیمه‌های حمل‌ونقل و دریایی هستند و هم خود وسیله (بدنه و تأسیسات) و هم محموله یا مسئولیت‌های ناشی از تردد آن موضوع پوشش‌های تخصصی بیمه‌ای قرار می‌گیرند.
انواع شناورهای تحت پوشش بیمه
- کشتی‌های تجاری و باری: شامل کشتی‌های کانتینری، فله‌بر (Bulk Carrier)، نفت‌کش‌ها و تانکرهای حمل گاز و مواد شیمیایی.
- شناورهای سنتی و بومی: انواع لنج‌های باری و صیادی چوبی یا فایبرگلاس فعال در آب‌های خلیج‌فارس و دریای عمان.
- شناورهای صیادی و شیلاتی: قایق‌ها و کشتی‌های صنعتی صید ماهی و میگو (ترالرها).
- شناورهای خدماتی و فراساحلی: یدک‌کش‌ها (Tugboats)، بارج‌ها (Barges)، شناورهای پشتیبان سکوهای نفتی و لایروب‌ها.
- شناورهای مسافری و تفریحی: اتوبوس‌های دریایی، قایق‌های تندرو، کشتی‌های کروز و جت‌اسکی‌ها.
انواع بیمه‌نامه‌های مرتبط با شناورها
ریسک‌های پیرامون فعالیت شناورها در دو شاخه اصلی بیمه مدیریت می‌شوند:
بیمه بدنه و ماشین‌آلات شناور (Hull & Machinery – H&M)
این بیمه‌نامه خسارت‌های فیزیکی مستقیم وارد به اسکلت شناور، موتور، دکل، تجهیزات ناوبری و تأسیسات مکانیکی را جبران می‌کند. این پوشش‌ها در بازار بیمه ایران و جهان بر پایه کلوزهای انستیتو بیمه‌گران لندن (ITC) صادر می‌شوند:
- پوشش تمام‌خطر (کلوز ۲۸۰): جبران خسارت‌های جزئی، از بین رفتن کامل شناور، هزینه‌های امداد و نجات در دریا و سهم شناور از زیان همگانی.
- پوشش خسارت کلی (کلوز ۲۸۹): جبران خسارت تنها در صورت غرق شدن کامل یا از بین رفتن غیرقابل جبران شناور (Total Loss).
- پوشش مسئولیت تصادم (Collision Liability): جبران خسارت‌های ناشی از برخورد شناور به کشتی دیگر (معمولاً تا سقف سه چهارم مسئولیت).
بیمه مسئولیت مدنی و کلوپ‌های حمایت و غرامت (P&I Clubs)
بیمه بدنه خسارت‌های وارد به اشخاص ثالث، محیط زیست و اموال ساحلی را پوشش نمی‌دهد. برای مدیریت این تعهدات از پوشش‌های مسئولیت دریایی استفاده می‌شود:
- جبران صدمات جانی یا فوت ملوانان، خدمه و مسافران شناور.
- جبران خسارت‌های آلودگی زیست‌محیطی ناشی از نشت نفت و سوخت در دریا.
- جبران آسیب‌های وارده به اسکله‌ها، تأسیسات بندری و بویه‌ها.
- هزینه‌های خارج‌سازی لاشه شناور غرق‌شده از مسیر دریانوردی (Wreck Removal).
مهم‌ترین خطرات تحت پوشش در بیمه شناورها
- خطرات طبیعی دریا (طوفان، مواج بودن آب و به گل نشستن).
- آتش‌سوزی، صاعقه و انفجار در مخازن سوخت یا موتورخانه.
- تصادم با سایر شناورها، اسکله یا صخره‌های مرجانی.
- زیان همگانی (General Average – اقدام فداکارانه ناخدا برای تخلیه بخشی از بار جهت نجات کل کشتی).
- هزینه‌های کمک، نجات و یدک‌کشی در شرایط اضطراری.