ازکارافتادگی وضعیتی است که در آن فرد بیمه‌شده به دلیل حادثه یا بیماری، توانایی جسمی یا روحی خود را برای ادامه کار از دست می‌دهد. این وضعیت ممکن است به صورت دائم یا موقت باشد و بسته به شدت آسیب، به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شود:
- ازکارافتادگی کلی (Total Disability): در این حالت، قدرت کار فرد به قدری کاهش می‌یابد که دیگر نمی‌تواند با اشتغال به کار سابق یا کار دیگر، بیش از یک‌سوم درآمد قبلی خود را به دست آورد. (معمولاً کاهش توانایی بیش از ۶۶ درصد).
- ازکارافتادگی جزئی (Partial Disability): زمانی است که قدرت کار بیمه‌شده کاهش پیدا می‌کند، اما او همچنان می‌تواند با انجام کار سابق یا کاری جدید، بخشی از درآمد خود را کسب کند. (معمولاً کاهش توانایی بین ۳۳ تا ۶۶ درصد).
- غرامت نقص عضو: اگر میزان کاهش توانایی انجام کار بین ۱۰ تا ۳۳ درصد باشد، به جای مستمری ماهانه، مبلغی به صورت یک‌جا به فرد پرداخت می‌شود.
علل اصلی ازکارافتادگی:
- حادثه: اتفاقی ناگهانی و پیش‌بینی‌نشده که بر اثر یک عامل خارجی رخ می‌دهد و به جسم یا روان آسیب می‌زند. حوادث به دو دسته «ناشی از کار» و «غیرناشی از کار» تقسیم می‌شوند.
- بیماری: وضعیت غیرعادی جسمی یا روحی که یا به دلیل ماهیت شغل (بیماری حرفه‌ای) ایجاد می‌شود و یا به صورت عادی برای فرد پیش می‌آید.
در صنعت بیمه، تشخیص میزان ازکارافتادگی و تطبیق آن با قوانین (مانند ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی) بر عهده کمیسیون‌های پزشکی است تا بر اساس درصد تعیین شده، مستمری یا غرامت لازم به بیمه‌گزار تعلق بگیرد.