هزینه دادرسی به مخارج قانونی مربوط به طرح و پیگیری پرونده در مراجع قضایی گفته می‌شود. این هزینه‌ها بخشی از عنوان گسترده‌تر «خسارات دادرسی» هستند که در صورت وجود شرایط قانونی، ممکن است از طرف مقابل مطالبه شوند.
ارکان و مصادیق خسارات دادرسی
بر اساس ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، خسارات دادرسی شامل موارد زیر است:
- هزینه دادرسی: مبالغ پرداختی برای ثبت و رسیدگی به دادخواست و طرح درخواست‌های قضایی.
- حق‌الزحمه کارشناسی: هزینه پرداختی به کارشناس رسمی دادگستری برای بررسی موضوع پرونده و اظهارنظر تخصصی.
- حق‌الوکاله وکیل: هزینه وکالت در حدودی که قانون برای مطالبه آن پذیرفته است.
- سایر هزینه‌های ضروری: هزینه‌هایی مانند تحقیقات محلی، معاینه محل و ابلاغ اوراق قضایی که برای اثبات دعوا یا دفاع از آن ضرورت دارند.
جایگاه هزینه دادرسی در بیمه‌های مسئولیت
در بیمه‌های مسئولیت مدنی، مانند مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان، مسئولیت حرفه‌ای پزشکان و مسئولیت سازندگان، باید میان جبران خسارت واردشده به زیان‌دیده و هزینه‌های دادرسی و دفاع حقوقی تفاوت قائل شد.
- جبران خسارت اصلی: بیمه‌گر در حدود تعهدات و شرایط بیمه‌نامه، خسارت تحت پوشش واردشده به اشخاص ثالث را جبران می‌کند. این خسارت، بسته به نوع بیمه‌نامه و موضوع مسئولیت، ممکن است شامل دیه، ارش یا غرامت مالی باشد.
- پوشش هزینه‌های دفاع حقوقی (Legal Expenses Cover): اگر هزینه‌های دفاع حقوقی در شرایط بیمه‌نامه یا پوشش‌های اضافی پیش‌بینی شده باشد، بیمه‌گر ممکن است هزینه‌هایی مانند حق‌الوکاله و کارشناسی را در حدود تعهدات قرارداد پرداخت کند.
- محکومیت به پرداخت خسارات دادرسی: در صورت مطالبه خسارات دادرسی و صدور حکم قضایی، پرداخت این هزینه‌ها تابع مفاد حکم و مقررات قانونی است. مطابق ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، این خسارات می‌توانند شامل هزینه دادرسی، حق‌الوکاله و هزینه‌های ضروری دیگر باشند. پرداخت آن‌ها از سوی بیمه‌گر نیز به شرایط و حدود پوشش بیمه‌نامه بستگی دارد.
- محدودیت‌های پوشش: جزای نقدی کیفری با خسارات دادرسی تفاوت دارد و پرداخت آن اصولاً در تعهد بیمه‌گر نیست. همچنین هزینه‌های مربوط به دعاوی خارج از موضوع بیمه‌نامه یا موارد خارج از پوشش، صرفاً در صورت وجود تعهد قراردادی قابل پرداخت نیستند.