شخص ثالث، شخص حقیقی یا حقوقی زیان‌دیده‌ای است که در تنظیم قرارداد بیمه نقشی ندارد (نه بیمه‌گر است و نه بیمه‌گزار)، اما در نتیجه وقوع خطر یا حادثه موضوع بیمه‌نامه، دچار خسارت جانی، مالی یا هر دو شده و طبق قانون یا مفاد قرارداد، محق دریافت غرامت است.
در قراردادهای بیمه، طرف اول «بیمه‌گر» (شرکت ارائه‌دهنده پوشش) و طرف دوم «بیمه‌گزار» (خریدار بیمه‌نامه) است؛ از این رو هر فرد دیگری که خارج از این توافق آسیب ببیند، «طرف سوم» یا «شخص ثالث» نام دارد.
تعریف قانونی شخص ثالث در حقوق بیمه ایران
مهم‌ترین و پرکاربردترین تعریف قانونی این اصطلاح در بند «ت» ماده ۱ «قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه» (مصوب ۱۳۹۵) آمده است:
«شخص ثالث: هر شخصی است که به سبب حوادث موضوع این قانون دچار خسارت بدنی و یا مالی شود، به استثنای راننده مسبب حادثه.»
چه کسانی در حوادث رانندگی «ثالث» محسوب می‌شوند؟
بر اساس قانون جاری، دایره شمول اشخاص ثالث در حوادث رانندگی گسترده است و افراد زیر را در بر می‌گیرد:
- عابران پیاده و سرنشینان خودروهای دیگر: هر عابر یا سرنشین خودروی دیگری که در تصادف دچار آسیب جانی یا مالی شود.
- سرنشینان خودروی مقصر حادثه: تمامی سرنشینان خودروی عامل تصادف (حتی همسر، فرزندان یا والدین راننده) شخص ثالث به‌شمار می‌روند و خسارت‌های جانی و درمانی آن‌ها به صورت کامل از محل بیمه‌نامه پرداخت می‌شود.
- مالک خودرو در شرایط خاص: اگر مالک خودرو خودش پشت فرمان نباشد و فرد دیگری با خودروی او تصادف کند، مالک نسبت به آسیب‌های بدنی خود در آن حادثه، شخص ثالث شناخته می‌شود.
استثنای راننده مقصر حادثه
همان‌طور که در قانون تصریح شده، تنها فردی که در حوادث رانندگی شخص ثالث به حساب نمی‌آید، «راننده مسبب حادثه» (راننده مقصر) است.
- خسارت‌های جانی راننده مقصر از محل پوشش شخص ثالث پرداخت نمی‌شود، بلکه طبق ماده ۳ همان قانون، تحت پوشش جداگانه‌ای به نام «بیمه حوادث راننده مسبب» که همراه با بیمه‌نامه شخص ثالث صادر می‌شود، تا سقف دیه ماه غیرحرام جبران خسارت خواهد شد.
شخص ثالث در سایر رشته‌های بیمه‌ای
مفهوم شخص ثالث تنها به حوادث رانندگی محدود نیست و در انواع بیمه‌های مسئولیت مدنی نیز کاربرد محوری دارد:
- بیمه مسئولیت کارفرما در قبال اشخاص ثالث: رهگذران یا ساکنان مجاور یک پروژه ساختمانی که در اثر سقوط مصالح آسیب می‌بینند.
- بیمه مسئولیت پزشکان و پیراپزشکان: بیمارانی که در اثر خطای درمانی غیرعمد دچار آسیب جانی می‌شوند.
- بیمه آتش‌سوزی (پوشش سرایت به همسایگان): همسایگانی که در اثر سرایت آتش از ساختمان بیمه‌شده دچار خسارت مالی می‌شوند.