بیمه اجتماعی نظامی حمایتی است که به‌موجب قانون و با هدف تأمین رفاه اجتماعی برای اقشار جامعه، به‌ویژه کارگران، کارمندان، بازنشستگان و اقشار آسیب‌پذیر، ایجاد شده است. این نظام افراد را در برابر خطرات و ناتوانی‌های اساسی زندگی مانند بیکاری، بیماری، حوادث، ازکارافتادگی، پیری و بازنشستگی و فوت معیل پوشش می‌دهد و معمولاً با مشارکت سه طرف – دولت، کارفرما و بیمه‌شده – اداره و تامین مالی می‌شود.
تفاوت بیمه اجتماعی با بیمه بازرگانی (تجاری)
- بیمه اجتماعی توسط نهادهای دولتی یا عمومی (مانند سازمان تأمین اجتماعی) اداره می‌شود و هدف آن سود نیست، بلکه رفاه و عدالت اجتماعی است.
- بیمه بازرگانی توسط شرکت‌های خصوصی بیمه ارائه می‌شود و مبنای آن قرارداد اختیاری میان بیمه‌گزار و بیمه‌گر است.
- در بیمه اجتماعی، عضویت برای گروه‌های هدف (مانند شاغلان) الزامی است؛ در بیمه بازرگانی معمولاً اختیاری است.
جاذبه اصلی بیمه اجتماعی: حمایت در برابر خطرات
بیمه اجتماعی هر فرد مشمول را در برابر این خطرات حمایت می‌کند:
- بازنشستگی و پیری: پرداخت مستمری پس از پایان دوره اشتغال.
- ازکارافتادگی (کلی یا جزئی): در صورت ناتوانی از کار بر اثر بیماری یا حادثه.
- فوت: پرداخت مستمری به بازماندگان (همسر، فرزندان و پدر و مادر تحت تکفل).
- بیماری و درمان: پوشش هزینه‌های پزشکی، بستری و دارو.
- بیکاری: پرداخت مقرری بیکاری در دوره جست‌وجوی کار جدید.
- حوادث ناشی از کار و بیماری‌های شغلی: غرامت و خدمات ویژه.
منابع مالی بیمه اجتماعی
حق بیمه معمولاً از سه منبع تامین می‌شود:
- سهم بیمه‌شده: کسر درصدی از مزد یا حقوق ماهانه فرد.
- سهم کارفرما: پرداخت درصدی از مزد هر کارگر یا کارمند توسط کارفرما.