ارزش جایگزینی به هزینه‌ای گفته می‌شود که برای جایگزین کردن یک دارایی خسارت‌دیده با یک دارایی نو، با همان مشخصات و کارایی، لازم است.
در این مبنا، فقط قیمت خودِ مال در نظر گرفته نمی‌شود و معمولاً هزینه‌های جانبی هم در محاسبه می‌آیند؛ از جمله:
- هزینه حمل
- حقوق و عوارض گمرکی
- هزینه نصب، در صورت وجود
در برخی بیمه‌نامه‌ها، مثل بیمه آتش‌سوزی و بیمه‌های مهندسی، خسارت بر پایه ارزش جایگزینی محاسبه می‌شود. در این حالت، هدف این است که بیمه‌گزار بتواند مال از دست‌رفته را با نمونه نو و هم‌ارز آن جایگزین کند، نه اینکه فقط ارزش مستهلک‌شده آن را دریافت کند.
همچنین در بعضی شرایط عمومی بیمه‌نامه‌ها، اگر مال بیمه‌شده بر پایه ارزش جایگزینی به قیمت نو بیمه شده باشد، کسر استهلاک انجام نمی‌شود یا دامنه آن محدود می‌شود. این موضوع در عمل برای ساختمان، ماشین‌آلات و برخی اموال صنعتی اهمیت زیادی دارد.
به زبان ساده، ارزش جایگزینی یعنی هزینه لازم برای خرید یا تهیه دوباره یک دارایی نو با همان ویژگی‌ها، همراه با هزینه‌های جانبی مربوط.