نرخ بازده شاخصی مالی است که به‌صورت درصد، میزان سود یا زیان حاصل از یک سرمایه‌گذاری را نسبت به سرمایه اولیه در یک دوره زمانی مشخص نشان می‌دهد. بازده می‌تواند از محل دریافت درآمدهایی مانند سود سهام و سود سپرده بانکی، افزایش ارزش دارایی یا ترکیبی از این دو به دست آید. نحوه محاسبه نرخ بازده به نوع سرمایه‌گذاری و درنظرگرفتن یا نگرفتن جریان‌های نقدی طی دوره بستگی دارد.
اهمیت نرخ بازده در صنعت بیمه
شرکت‌های بیمه حق‌بیمه‌ها را دریافت می‌کنند و در آینده، مطابق تعهدات بیمه‌نامه‌ها، خسارت یا سرمایه بیمه را می‌پردازند. فاصله زمانی میان دریافت حق‌بیمه و پرداخت تعهدات، منابعی برای سرمایه‌گذاری در اختیار شرکت قرار می‌دهد که به آن «شناوری بیمه‌ای» (Insurance Float) نیز گفته می‌شود. مدیریت این منابع و کسب بازده متناسب با تعهدات، از عوامل مهم پایداری مالی شرکت‌های بیمه است.
- مدیریت ذخایر فنی و ایفای تعهدات: بخشی از منابع شرکت‌های بیمه برای پوشش تعهدات فعلی و آینده، در قالب ذخایر فنی نگهداری می‌شود؛ از جمله ذخایر ریاضی بیمه‌های زندگی و ذخایر مربوط به خسارت‌های معوق. مدیریت سرمایه‌گذاری دارایی‌های مرتبط با این تعهدات باید با توجه به زمان پرداخت و میزان تعهدات انجام شود.
- تأثیر بر توانگری مالی: بازده مناسب سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند به تقویت دارایی‌ها و وضعیت مالی شرکت کمک کند. بااین‌حال، نسبت توانگری مالی به عوامل دیگری مانند میزان بدهی‌ها، ریسک دارایی‌ها و تعهدات بیمه‌ای نیز بستگی دارد و صرفاً با مثبت‌بودن نرخ بازده تضمین نمی‌شود.
- کمک به جبران زیان‌های عملیات بیمه‌گری: درآمد سرمایه‌گذاری ممکن است بخشی از زیان ناشی از فعالیت بیمه‌گری را جبران کند؛ برای مثال، زمانی که خسارت‌ها و هزینه‌های یک رشته بیمه‌ای از حق‌بیمه‌های دریافتی آن بیشتر باشد. البته اتکا به درآمد سرمایه‌گذاری جایگزین نرخ‌گذاری فنی و مدیریت صحیح ریسک نیست.
بازده در بیمه‌های عمر و زندگی
در بیمه‌های عمر و زندگی دارای اندوخته، نرخ بازده سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند بر ارزش اندوخته و منافع مالی بیمه‌گزار اثر بگذارد. در این بیمه‌نامه‌ها، دو مفهوم مهم عبارت‌اند از:
- نرخ سود فنی تضمینی: در برخی بیمه‌نامه‌های زندگی، نرخ سود تضمینی طبق مقررات مربوط و شرایط قرارداد برای محاسبه اندوخته در نظر گرفته می‌شود. نرخ و نحوه اعمال آن به نوع بیمه‌نامه و ضوابط معتبر در زمان صدور قرارداد بستگی دارد؛ بنابراین، نمی‌توان یک نرخ ثابت را برای همه بیمه‌نامه‌ها در نظر گرفت.
- مشارکت در منافع (Profit Sharing): در برخی بیمه‌نامه‌های زندگی، اگر بازده سرمایه‌گذاری‌ها و نتایج مالی مربوط از مبنای تعیین‌شده در مقررات بیشتر باشد، بخشی از منافع طبق ضوابط مربوط به بیمه‌گزاران اختصاص می‌یابد. میزان و روش محاسبه این سهم به مقررات حاکم و شرایط بیمه‌نامه بستگی دارد.
ضوابط و نصاب‌های سرمایه‌گذاری در ایران
سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیمه در ایران تابع مقررات شورای عالی بیمه و الزامات نهاد ناظر است. این مقررات با هدف مدیریت ریسک، حفظ توان ایفای تعهدات و جلوگیری از تمرکز بیش‌ازحد منابع در دارایی‌های پرریسک تدوین شده‌اند.
- آیین‌نامه‌های سرمایه‌گذاری شورای عالی بیمه: این مقررات، از جمله آیین‌نامه‌های مربوط به سرمایه‌گذاری مؤسسات بیمه و اصلاحات آن‌ها، چارچوب و محدودیت‌های تخصیص منابع به انواع دارایی‌ها را مشخص می‌کنند. سپرده‌های بانکی، اوراق مالی، سهام، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و املاک، بسته به ضوابط جاری، می‌توانند در سبد سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیمه قرار گیرند. نصاب‌های دقیق باید براساس آخرین نسخه مقررات بررسی شوند.
- تطبیق سررسید دارایی و بدهی (Asset-Liability Matching – ALM): شرکت بیمه باید ترکیب دارایی‌ها و زمان دسترسی به منابع را با میزان و زمان سررسید تعهدات خود هماهنگ کند. این کار کمک می‌کند شرکت در زمان پرداخت خسارت‌ها و سایر تعهدات، نقدینگی کافی داشته باشد و ریسک ناشی از ناهماهنگی دارایی‌ها و بدهی‌ها کاهش یابد.