خسارت جانی (که در متون قانونی و حقوقی صنعت بیمه رسماً با عنوان «خسارت بدنی» شناخته می‌شود) به هر نوع صدمه، آسیب فیزیکی، جراحت یا مرگ اطلاق می‌شود که در اثر وقوع حادثه یا بیماری تحت پوشش بیمه‌نامه، به شخص وارد می‌آید.
برخلاف یک باور رایج، خسارت جانی محدود به فوت نیست؛ بلکه طیف کاملی از آسیب‌های جسمانی را دربرمی‌گیرد.
ارکان و مصادیق خسارت جانی (بدنی)
مطابق ماده ۱ قانون بیمه اجباری شخص ثالث و شرایط عمومی بیمه‌های مسئولیت و حوادث، خسارت بدنی شامل موارد زیر است:
- دیه فوت: جبران خسارت ناشی از مرگ شخص بر اساس ارزش ریالی دیه کامل یک انسان.
- دیه یا اَرش صدمه و جراحت: مبلغی که بابت انواع جراحت‌ها، پارگی‌ها و آسیب به بافت‌های بدن پرداخت می‌شود. (ارش: دیه‌ای است که میزان آن در شرع مقدر و ثابت نشده و قاضی بر اساس نظریه پزشکی قانونی آن را تعیین می‌کند).
- نقص عضو و ازکارافتادگی دائم: چه به‌صورت کلی باشد (مانند قطع نخاع یا نابینایی کامل) و چه به‌صورت جزئی (مانند قطع یا آسیب دائم یک انگشت یا دست).
- ازکارافتادگی موقت: کاهش توان کاری فرد در دوره درمان و بستری ناشی از حادثه.
- هزینه‌های پزشکی و بیمارستانی: مخارج درمانی و بیمارستانی که جهت بهبود شخص مصدوم صرف می‌شود (به جز مواردی که تحت پوشش ماده ۳۵ قانون شخص ثالث به‌صورت رایگان توسط وزارت بهداشت ارائه می‌شود).
تعیین و ارزیابی خسارت جانی
خسارت‌های جانی برخلاف خسارت‌های مالی که با توافق کارشناسان بیمه ارزیابی می‌شوند، فرایند حقوقی و قضایی مشخصی دارند:
- تعیین نوع و شدت آسیب: ارزیابی تخصصی میزان جراحات، شکستگی‌ها یا نقص عضو منحصراً بر عهده پزشکی قانونی است.
- صدور رأی دادگاه: دادگاه با استناد به نظریه پزشکی قانونی، درصد دیه یا ارش مشخصی را برای فرد مصدوم یا اولیای‌دم متوفی صادر می‌کند.
- تعهد یوم‌الادا (پرداخت به نرخ روز): مبلغ ریالی خسارت جانی و دیات همواره به قیمت روز پرداخت (تاریخ اجرای حکم) محاسبه می‌شود، نه بر اساس نرخ دیه زمان وقوع حادثه.
- برابری دیه: شرکت‌های بیمه مکلف‌اند خسارت بدنی زیان‌دیدگان را بدون در نظر گرفتن جنسیت یا مذهب، تا سقف تعهدات بیمه‌نامه پرداخت کنند.
جایگاه خسارت جانی در رشته‌های گوناگون بیمه
- بیمه شخص ثالث وسایل نقلیه: پوشش دیه، ارش و نقص عضو اشخاص ثالثِ خارج از وسیله نقلیه و همچنین سرنشینان خودرو.
- بیمه حوادث راننده: پوشش خسارت‌های بدنی (فوت، نقص عضو و جراحات) وارد بر خودِ راننده مقصر حادثه.
- بیمه‌های مسئولیت مدنی: جبران صدمات بدنی کارکنان یا اشخاص ثالث در پروژه‌های ساختمانی، صنعتی، مراکز عمومی، مطب‌ها و بیمارستان‌ها (مسئولیت پزشکان).
- بیمه‌های اشخاص (حوادث و درمان): پرداخت غرامت فوت، ازکارافتادگی و هزینه‌های پزشکی ناشی از حوادث گوناگون به شخص بیمه‌شده.