بیمه عمر به شرط حیات نوعی بیمه عمر است که در آن پرداخت سرمایه بیمه منوط به زنده بودن بیمه‌شده در تاریخ یا پایان مدت تعیین‌شده در قرارداد است. در این نوع بیمه، اگر بیمه‌شده تا زمان مقرر در قید حیات باشد، بیمه‌گر سرمایه بیمه را به خود او یا شخص تعیین‌شده در قرارداد پرداخت می‌کند.
در مقابل، در صورت فوت بیمه‌شده پیش از سررسید، اصولاً تعهدی برای پرداخت سرمایه وجود ندارد، مگر آنکه قرارداد پوشش دیگری نیز پیش‌بینی کرده باشد.
ویژگی‌های اصلی
- تعریف قانونی: طبق بند «ب» ماده ۲ آیین‌نامه شماره ۶۸ شورای عالی بیمه (آیین‌نامه بیمه‌های زندگی و مستمری)، بیمه به شرط حیات قراردادی است که در آن بیمه‌گر در ازای دریافت حق بیمه، در صورت زنده بودن بیمه‌شده در پایان مدت بیمه، مبلغ بیمه را به ذینفع پرداخت می‌کند.
- پوشش ریسک فوت ندارد: برخلاف بیمه‌های خطر فوت یا مختلط، اساس این بیمه «حیات» است نه «فوت»؛ به همین دلیل بیشتر ماهیت پس‌اندازی دارد تا پوشش ریسک.
- مشخص بودن شرایط از ابتدا: مبلغ سرمایه، مدت قرارداد و نحوه پرداخت حق بیمه هنگام انعقاد قرارداد تعیین می‌شود و پرداخت سرمایه در پایان دوره، تابع تحقق شرط حیات است.
کاربردها و اهداف
- پس‌انداز هدفمند: برای رسیدن به مبلغ مشخص در آینده (مانند هزینه تحصیل فرزندان یا جهیزیه).
- تأمین سرمایه دوران بازنشستگی: ایجاد سرمایه‌ای برای سال‌های پس از اشتغال.
- برنامه‌ریزی مالی بلندمدت: با توجه به پرداخت منظم حق بیمه و دریافت معادل سرمایه در پایان مدت.
جایگاه تاریخی
بیمه عمر به شرط حیات از نخستین اشکال تاریخی بیمه‌های اشخاص به شمار می‌رود و مبنای طراحی بسیاری از محصولات پس‌اندازی و مستمری در صنعت بیمه – از جمله بیمه عمر و پس‌انداز و بیمه‌های مختلط (Endowment) – بوده است.
نکات تکمیلی
- مشارکت در منافع: از آن‌جا که این بیمه دارای ذخیره ریاضی است، بیمه‌گر مکلف است حداقل ۸۵٪ منافع مازاد حاصل از سرمایه‌گذاری ذخایر را به‌عنوان مشارکت در منافع (Profit Sharing) به بیمه‌گزار اختصاص دهد.
- امکان بازخرید: بیمه‌گزار پس از تشکیل ذخیره ریاضی می‌تواند درخواست بازخرید بیمه‌نامه (دریافت مبلغ انباشته و لغو قرارداد) بدهد.
- ترکیب با پوشش‌های دیگر: در عمل، بسیاری از شرکت با پوشش خطر فوت یا پوشش‌های الحاقی (حادثه، از کار افتادگی و…) ترکیب می‌کنند تا در هر دو حالت، ذینفع از پرداختی برخوردار شود.