اهلیت به توانایی قانونی شخص برای دارا شدن حق یا اجرای حقوق و تعهدات گفته می‌شود. این مفهوم معمولاً به دو بخش تقسیم می‌شود:
- اهلیت تمتع
- اهلیت استیفا
اهلیت تمتع یعنی توانایی قانونی برای داشتن حق. این نوع اهلیت از زمان تولد برای هر انسان ایجاد می‌شود و تا زمان مرگ ادامه دارد.
اهلیت استیفا یعنی توانایی قانونی برای اجرای حقوق و انجام تصرفات حقوقی. برای داشتن این اهلیت، وجود بلوغ، عقل و رشد لازم است.
در حقوق ایران، هر انسان از نظر اصل، اهلیت تمتع دارد؛ اما برای اجرای حقوق و بستن قراردادها باید اهلیت استیفا هم داشته باشد. به همین دلیل، اگر یکی از طرفین قرارداد این اهلیت را نداشته باشد، قرارداد ممکن است باطل یا غیرنافذ شود.
نکات مهم
- اهلیت تمتع = حق داشتن
- اهلیت استیفا = حق انجام دادن و اجرا کردن
- در قراردادهایی مثل بیمه، وجود اهلیت برای طرفین اهمیت زیادی دارد.
- نبود اهلیت در مواردی می‌تواند باعث بطلان بیمه‌نامه یا عدم نفوذ قرارداد شود.
- در قانون مدنی ایران، بالغ، عاقل و رشید بودن از شروط اصلی اهلیت استیفا است.