بخش دولتی بیمه به نهادها و شرکت‌هایی گفته می‌شود که مالکیت یا مدیریت آن‌ها به‌طور کامل یا عمده در اختیار دولت است و در چارچوب سیاست‌های عمومی و تحت نظارت بیمه مرکزی فعالیت می‌کنند. این بخش معمولاً نقش هدایت‌کننده، حمایتی و در بعضی حوزه‌های خاص، اجرایی دارد؛ به‌ویژه در رشته‌هایی مثل بیمه‌های اجتماعی یا برخی بیمه‌های اجباری.
در ایران، بخش دولتی بیمه را باید با دو نقش اصلی شناخت:
- بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران: نهاد حاکمیتیِ ناظر و تنظیم‌گر بازار بیمه است. این نهاد خودش بیمه‌نامه به مردم نمی‌فروشد، بلکه وظیفه دارد بازار بیمه را تنظیم، هدایت و نظارت کند و از حقوق بیمه‌گزاران، بیمه‌شدگان و صاحبان حقوق آن‌ها حمایت کند.
- شرکت سهامی بیمه ایران: یک شرکت بیمه‌گر دولتی است که مانند سایر شرکت‌های بیمه، بیمه‌نامه صادر می‌کند، خسارت پرداخت می‌کند و در بیمه اتکایی هم فعالیت دارد. تفاوت اصلی آن با بیمه مرکزی این است که بیمه ایران «بیمه‌گر عملیاتی» است، نه نهاد ناظر.
به زبان ساده، بیمه مرکزی نقش سیاست‌گذار و ناظر را دارد و بیمه ایران نقش شرکت بیمه‌گر دولتی را. بنابراین وقتی از بخش دولتی بیمه صحبت می‌شود، فقط یک شرکت مدنظر نیست، بلکه هم نهاد تنظیم‌گر دولتی و هم شرکت بیمه‌گر دولتی در این ساختار دیده می‌شوند.