تصادم در اصطلاح حقوقی و بیمه‌ای به برخورد فیزیکی و مستقیم دو یا چند جسم—به‌ویژه وسایل نقلیه یا شناورها—با یکدیگر گفته می‌شود که بر اثر آن، خسارت‌های مالی، جانی یا هر دو به بار می‌آید. این مفهوم بسته به رشته بیمه‌ای و زمینه کاربرد، تعاریف و پیامدهای حقوقی مشخصی دارد.
تصادم در رشته‌های مختلف بیمه
بیمه وسایل نقلیه موتوری (بدنه و شخص ثالث):
- بیمه بدنه: تصادم و برخورد وسیله نقلیه با خودروهای دیگر یا موانع، از خطرات اصلی تحت پوشش است و بیمه‌گر هزینه بازسازی و تعمیر خسارت وارده به خودروی بیمه‌شده را جبران می‌کند.
- بیمه شخص ثالث (مسئولیت مدنی): در صورت وقوع تصادم میان دو یا چند وسیله نقلیه، راننده‌ای که طبق نظر کارشناس راهنمایی و رانندگی مقصر شناخته شود، مسئول جبران زیان‌های مالی و جانی طرف مقابل است و این خسارت‌ها از محل بیمه‌نامه شخص ثالث راننده مقصر پرداخت می‌شود.
بیمه دریایی و کشتی (Marine Insurance):
- در حقوق و بیمه دریانوردی، اصطلاح تصادم معنای تخصصی‌تری دارد و معمولاً به برخورد فیزیکی دو یا چند کشتی و شناور با یکدیگر اطلاق می‌شود.
- خسارت‌های ناشی از این برخورد تحت کلوز مسئولیت تصادم (موسوم به Running Down Clause یا RDC) پوشش داده می‌شوند. در مقابل، برخورد کشتی با اشیای ثابت یا شناور در دریا (مانند اسکله یا صخره) معمولاً ذیل پوشش مجزایی با عنوان FFO (مخفف Fixed and Floating Objects) قرار می‌گیرد.
حدود پوشش و استثناها در تصادم
پرداخت خسارت تصادم به شرایط و مقررات قرارداد وابسته است و در برخی حالت‌ها محدود یا سلب می‌شود:
- فرانشیز: در بیمه بدنه خودرو، سهم مشخصی از خسارت ناشی از تصادم اول و درصدهای بالاتری از تصادم‌های بعدی بر عهده بیمه‌گزار است.
- استثناهای قانونی و قراردادی: خسارت‌های ناشی از تصادم در صورت مستی راننده، مصرف مواد مخدر، نداشتن گواهینامه معتبر، رانندگی در حالت فرار از پلیس یا خسارت‌های عمدی، تحت پوشش بیمه بدنه قرار نمی‌گیرند؛ در بیمه شخص ثالث نیز شرکت بیمه ابتدا دیه یا خسارت را به زیان‌دیده پرداخت می‌کند و سپس کل مبلغ را از راننده مقصر پس می‌گیرد (حق رجوع بیمه‌گر).