مفهوم ریسک اعتباری
ریسک اعتباری (Credit Risk) به احتمال زیان مالی ناشی از ناتوانی، تعلل یا ضعف طرف مقابل در ایفای تعهدات مالی خود گفته می‌شود. در صنعت بیمه، این ریسک زمانی مطرح است که طرف‌های معامله (مانند بیمه‌گران اتکایی، بیمه‌گذاران، کارگزاران یا نهادهای مالی) نتوانند در موعد مقرر به تعهدات خود عمل کنند. این مفهوم فقط به ورشکستگی یا نکول آشکار محدود نمی‌شود، بلکه هرگونه افت کیفیت اعتباری که ارزش واقعی مطالبات یا دارایی‌ها را کاهش دهد نیز در بر می‌گیرد.
نحوه شکل‌گیری و ابعاد آن
ریسک اعتباری ناشی از وابستگی ساختاری بیمه‌گر به تعهدات اشخاص ثالث است و ابعاد اصلی آن عبارت‌اند از:
- احتمال نکول: عدم انجام کامل یا بخشی از تعهدات مالی توسط طرف مقابل.
- تأخیر در پرداخت: اخلال در جریان نقدینگی شرکت به دلیل تأخیر در تسویه حساب‌ها.
- افت کیفیت اعتباری: تضعیف رتبه اعتباری یا وضعیت مالی شریک تجاری و کاهش ارزش اقتصادی مطالبات.
- تمرکز طرف مقابل: وابستگی بیش از حد دارایی‌ها یا تعهدات به یک مؤسسه یا شریک تجاری خاص.
جایگاه در مقررات نظارتی و توانگری مالی
در نظام نظارتی بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ریسک اعتباری به‌عنوان یکی از اجزای کلیدی محاسبات سرمایه الزامی در چارچوب مقررات توانگری مالی (مانند آیین‌نامه شماره ۶۹ شورای عالی بیمه و آیین‌نامه‌های جدیدتر جایگزین) مد نظر قرار می‌گیرد.
در این مدل‌ها، مطالبات از بیمه‌گذاران، مؤسسات بیمه اتکایی و سایر دارایی‌های اعتباری بر اساس ریسک‌نماهای مالی و ضرایب ریسک ارزیابی می‌شوند تا اطمینان حاصل شود که بیمه‌گر سرمایه کافی برای پوشش زیان‌های احتمالی ناشی از نکول یا تأخیر مطالبات را در اختیار دارد.