ذخیره حق‌بیمه عاید نشده (Unearned Premium Reserve – UPR یا UEPR) آن بخش از حق‌بیمه دریافتی است که در مقابل آن، هنوز دوره پوشش بیمه‌ای سپری نشده و ریسک مربوط به آن به‌طور کامل بر عهده بیمه‌گر قرار نگرفته است. چون پوشش بیمه‌ای به‌تدریج و در طول مدت اعتبار بیمه‌نامه ارائه می‌شود، حق‌بیمه نیز به همان نسبت «عایدشده» تلقی می‌شود.
برای مثال، اگر حق‌بیمه یک بیمه‌نامه یک‌ساله در ابتدای قرارداد دریافت شود، در ماه‌های نخست، بخش زیادی از آن هنوز به دوره‌های آینده مربوط است و باید به‌عنوان ذخیره نگهداری شود. با گذشت زمان و ادامه اعتبار بیمه‌نامه، این ذخیره کاهش پیدا می‌کند و همان میزان به درآمد بیمه‌گر منتقل می‌شود.
هدف از تشکیل ذخیره حق‌بیمه عاید نشده
این ذخیره با چند هدف اصلی تشکیل می‌شود:
- تطابق درآمد با دوره واقعی تحمل ریسک
- انعکاس درست بدهی‌های بیمه‌گر در صورت‌های مالی
- تامین منابع کافی برای ایفای تعهدات مربوط به مدت باقی‌مانده بیمه‌نامه
- ارائه تصویر دقیق‌تر از عملکرد مالی و توانگری شرکت بیمه
به همین دلیل، ذخیره حق‌بیمه عاید نشده یکی از مهم‌ترین اقلام بدهی در شرکت‌های بیمه به شمار می‌آید.
روش محاسبه
این ذخیره معمولا با روش تناسب زمانی (Pro-rata) محاسبه می‌شود؛ یعنی حق‌بیمه بر اساس مدت سپری‌نشده از اعتبار بیمه‌نامه بین دوره گذشته و دوره آینده تفکیک می‌شود. در این روش، هرچه مدت باقی‌مانده بیمه‌نامه بیشتر باشد، مبلغ ذخیره نیز بیشتر است.
در نتیجه:
ذخیره حق‌بیمه عاید نشده ∝ مدت باقی‌مانده بیمه‌نامه
به بیان ساده، اگر نیمی از مدت بیمه‌نامه باقی مانده باشد، در حالت عادی حدود نیمی از حق‌بیمه هنوز عاید نشده است.
جایگاه در مقررات بیمه‌ای
در مقررات بیمه‌ای ایران، از جمله آیین‌نامه شماره ۵۸ شورای عالی بیمه، ذخیره حق‌بیمه عاید نشده یکی از اجزای اصلی ذخایر فنی در بیمه‌های غیرزندگی است. این ذخیره نقش مهمی در محاسبه تعهدات بیمه‌گر، تنظیم صورت‌های مالی و ارزیابی توانگری مالی شرکت‌های بیمه دارد.